Historia szkoły w Zaczerniu.

Pierwsze wzmianki o szkole w Zaczerniu odnajdziemy w protokołach powizytacyjnych szkół dekanatu rzeszowskiego z lat 1636 - 1642. Szkoła ta była właściwie szkółką parafialną, w której uczono przede wszystkim nauki świętej, i religijności czyli katechizmu, Bożych przykazań, czytać chłopcom Ewangeliję i żywoty świętych, urządzać nabożeństwa do Matki Najświętszej i śpiewać różaniec ". Ponadto uczniowie otrzymywali wiadomości o literach, kaligrafii, sztuce czytania i pisania, wreszcie o deklinacjach i koniugacjach. Działalność zarówno tej szkoły, jak i wielu innych szkół parafialnych została przerwana przez rozbiory Polski.

Kolejne próby zorganizowania w Zaczerniu placówki oświatowej podjęto w roku 1844. W księdze ewidencji i wizytacji szkoły w Zaczerniu przedstawiono ten fakt następująco: " We wsi Zaczerniu do roku 1844 żadnej szkoły nie było. Dopiero w tym roku Wielmożny Pan Jan Kanty Jędrzejowicz właściciel Zaczernia oświadczył, że życzeniem jego jest szkołę zaprowadzić. W tym celu kazał restaurować dom stary organistówką zwany - zrobić ławki, sprowadzić tablice, zaopatrzyć książkami potrzebnymi niezbędnie dla młodzieży " . Funkcję nauczyciela pełnił początkowo organista Jan Tryczyński, później także ks. Józef Maziarkiewicz, który odegrał dużą rolę w szerzeniu oświaty wśród zaczerskiej społeczności. Ten " mając zamiłowanie kształcenia dzieci rozpoczął z gorliwą pilnością w szkole nauczać. Tak tedy przez 15 lat prowadzono szkołę regularnie, jak świadczą katalogi " Dzieci uczyły się od listopada do kwietnia, a zakres nauki ograniczał się jedynie do nauki czytania i pisania. Współpracę z księdzem podjęli Florian Tryczyński (w latach 1856 - 59), Jan Chmiel (od 1859) i Jan Siciński (od roku 1861). Dzięki staraniom tych ludzi Cesarsko - Królewski Urząd Powiatowy w Głogowie wydał dekret ustanawiający szkołę trywialną w Zaczerniu. Fakt ten miał miejsce 25 stycznia 1867 roku.

Z inicjatywy ks. Józefa Maziarkiewicza powstał na gruntach przykościelnych budynek szkolny. Szkołę postawiono na 12 łokci długą i 12 łokci szeroką, krytą słomą. W jej budowie dopomógł również Jan Kanty Jędrzejowicz Budynek ten jednak przestał wkrótce zaspokajać potrzeby uczniów, których z każdym rokiem przybywało. W roku 1872 Stanisław Krakowski - miejscowy nauczyciel i ks. Józef Maziarkiewicz rozpoczęli starania o budowę nowej szkoły. Zaczerski dziedzic Henryk Jędrzejowicz przekazał na budowę szkoły drewno i fachową robociznę, ksiądz dał plac, a resztę kosztów ostatecznie pokryły fundusze gminne. W krytym gontem budynku znajdowało się mieszkanie dla nauczyciela i dwie sale szkolne. Służyły one uczniom przez lat kilkanaście.

Pierwszym nauczycielem zawodowym uczącym w roku 1884 w zaczerskiej szkole był Józef Tworek. Szkoła składała się już wówczas z trzech oddziałów w których uczyło się 163 dzieci. W latach 1890 - 91 liczba uczniów wynosiła już 216, powstała wówczas czwarta klasa, wprowadzono też naukę dopełniającą. Jeden nauczyciel nie był w stanie sprostać tej sytuacji więc z inicjatywy ks. Wojciecha Żebrackiego, wójta Antoniego Prusaka i pracującego od 1884 roku w szkole Józefa Cebuli rozpoczęto starania o zatrudnienie drugiego nauczyciela. Pomimo sprzeciwu władz pracę w szkole podjęła nowa nauczycielka - L. Podstawska. W 1905 roku skromne grono pedagogiczne uzyskało nową nauczycielkę - Emilię Pelicównę, córkę miejscowego organisty, a w 1907 pracę podjął czwarty nauczyciel - zaczernianin Wojciech Guzek.

Z uwagi na stale wzrastającą liczbę dzieci, zaistniała konieczność budowy nowego budynku szkolnego. Prace przy nim rozpoczęto w 1907, a zakończono w 1909 roku. W nowej szkole mieściło się cztery duże sale szkolne, kancelaria, mieszkanie dla nauczyciela. Stojący przy głównej drodze okazały budynek, do którego dobudowano wieżyczkę z zegarem, stał się wkrótce wizytówką wsi. Ważną datą w historii zaczerskiego szkolnictwa jest 24 listopada 1909 roku, dokonano wówczas otwarcia nowego budynku szkolnego, a C.K. Rada Szkolna Krajowa przemianowała szkołę z jedno na czteroklasową. Pierwszym kierownikiem szkoły został Józef Cebula.

Po I wojnie światowej i po odzyskaniu niepodległości znacznie wzrosły aspiracje dzieci chłopskich i potrzeba kształcenia się. Budynek szkolny, który w okresie wojny stanowił koszary kolejnych oddziałów armii zaborczych, znów rozpoczął pełnić swą pierwotną rolę. Od roku 1926 szkoła była dwustopniowa, realizowano w niej materiał z zakresu sześciu klas szkoły podstawowej. Uczyło trzech nauczycieli. Zmienił się kierownik szkoły. W roku 1924 na zasłużoną emeryturę odszedł Józef Cebula, wielki społecznik i ceniony wychowawca. Czasowo zastępowała go Eugenia Guzek, a we wspomnianym już roku 1926 kierownikiem został Stanisław Kluz. Pełnił on tą funkcję do wybuchu II wojny światowej.

Dla Zaczernia okupacja rozpoczęła się 9 września 1939. Po zajęciu miejscowości Niemcy rozpoczęli wprowadzanie nowych porządków, m. in. zakazano nauczania w szkole, która stała się główną kwaterą niemieckiej jednostki wojskowej. Lekcje nie odbywały się aż do lutego 1940 roku, wówczas żołnierze niemieccy częściowo zwolnili szkolne sale, a zakaz nauki zniesiono zezwalając na nauczanie czytania i pisania w oparciu o niemiecki miesięcznik "Ster". Jednocześnie dokonano rotacji nauczycieli. Tych uczących w Zaczerniu przeniesiono do innych miejscowości, np. Stanisław Kluz znalazł się w Raniżowie, Helena Pohorska w Brzozowej Górze, a Jadwiga Ziemkowska w Rzeszowie. Na ich miejsce przyszyli Władysław Turzański z Raniżowa i Waleria Tucka z Rzeszowa. Zaczerscy nauczyciele powrócili w roku szkolnym 19040/1941. Ponadto grono pedagogiczne powiększyło się o jednego nauczyciela - Tadeusza Kloca. Warunki nauczania były trudne. Okupanci bardzo często zamykali szkołę a to z powodu rzekomej epidemii czerwonki, a to z powodu konieczności przekwaterowania na zimę żołnierzy. W roku szkolnym 1943/44 nauka odbywała się co drugi dzień. Był to jednocześnie ostatni rok okupacji. 2 sierpnia 1944 roku Zaczernie było wolne, tak więc nowy rok szkolny 1944/45 mógł się rozpocząć w zupełnie nowych warunkach.

Pisząc o szkolnictwie zaczerskim okresu okupacji wspomnieć należy o prowadzonym tu przez cały okres wojny tajnym nauczaniu. Zaangażowani w nie byli przede wszystkim Helena Pohorska, Tadeusz Kloc, Eugenia Guzek, Stanisław Furman, Józef Porada, Józef Stopa i ukrywający się w Tajęcinie przed Niemcami profesor Piątek. Lekcje odbywały się na organistówce, na terenie browaru, w domach prywatnych i w szkole, co było szczególnie niebezpieczne z uwagi na kwaterujących tu żołnierzy niemieckich.

Tak, jak wspomniano, rok szkolny 1944/45 rozpoczynał się już w nowych powojennych warunkach. Szkoła nie ucierpiała dotkliwie w czasie działań wojennych. Straty odnotowane w kronice szkolnej dotyczą zasobów bibliotecznych wykorzystywanych przez Niemców jako opał oraz ławek i stołków zniszczonych przez wycofujących się żołnierzy. Skład grona pedagogicznego w pierwszym powojennym roku szkolnym przestawiał się następująco: Stanisław Kluz - kierownik szkoły, Helena Pohorska, Jadwiga Ziemkowska, Tadeusz Kloc, Roman Pilarski, Franciszek i Stefania Szałkowscy -ostatnia trójka to nauczyciele przesiedleni do Zaczernia z ziem zabużańskich włączonych do ZSRR. W szkole uczyło się 296 dzieci.

Kolejny rok szkolny przyniósł zmiany w składzie grona pedagogicznego. Szałkowscy i Pilarski przenieśli się na Ziemie Odzyskane, na ich miejsce przyszły Hanna Ślusarz i Maria Martynowska, a także Henryka Łopuszańska, naukę religii rozpoczął ks. Michał Dobrzański. Zmniejszyła się liczba dzieci o blisko 100 osób.
W wykazach szkolnych figuruje liczba 186, jednak kolejny rok ponownie przyniósł wzrost liczby uczniów - 266 dzieci i wokół tej liczby oscylować będą kolejne lata.

W roku 1950 na emeryturę przeszedł kierownik szkoły Stanisław Kluz. Jego miejsce zajął Jakub Mitek. W szkole pracowało już wówczas 6 nauczycieli: Helena Pohorska, Jadwiga Ziemkowska, Hanna Ślusarz, Stanisława Skowron, Henryka Łopuszańska i od listopada 1950 Maria Mitek. Wybudowana w 1909 roku szkoła ponownie okazała się być zbyt mała. 6 sal lekcyjnych - 4 w szkole i 2 w domach prywatnych daleko odbiegały od potrzeb uczniów. Z powodu braku zgody na sprzedaż działki pod budowę nowego budynku, postanowiono przystąpić do rozbudowy istniejącej bazy lokalowej. W ciągu dwóch lat (1959 - 60) dobudowano nowe skrzydło, w którym znalazło się 6 nowych sal lekcyjnych. Uroczyste otwarcie połączone z początkiem roku szkolnego nastąpiło 28 sierpnia 1960 roku. Po modernizacji szkoła dysponowała 10 salami, które zamieniono na gabinety przedmiotowe wyposażając je w odpowiednie pomoce do nauki języka polskiego, biologii, geografii, fizyki i chemii. Uczniowie korzystać mogli z liczącej około 1800 tomów biblioteki, a także ze sprzętu radiowo - telewizyjnego, który to sprzęt szkoła otrzymała jako nagrodę w roku 1964. W roku tym do szkoły uczęszczało 269 dzieci, a zatrudnionych było 10 nauczycieli: Jakub Mitek - kierownik szkoły, Maria Mitek, Jadwiga Ziemkowska, Helena Pohorska, Eugenia Pomes, Hanna Ślusarz, Rozalia Mazur, Aleksander Sieczkowski, Helena Pruch i Irena Apriasz.

Po reformie szkolnictwa w 1966 zaczerska szkoła przemianowana została na ośmioklasową. W 11 oddziałach uczyło się 303 dzieci, a grono pedagogiczne powiększyło się o trójkę nauczycieli: Marię Błoniarz, Zofię Stokłosa i Wiesława Kulikowskiego. 31 sierpnia 1973, po 23 latach pracy, na emeryturę odszedł Jakub Mitek. Po nim funkcję dyrektora szkoły objął Stefan Koczot, pracował jednak w Zaczerniu krótko, bo od września 1973 do maja 1974. 16 maja 1974 roku funkcję dyrektora objął Zdzisław Jakima. W ciągu 15 lat swej pracy zmodernizował znacznie szkołę: założył parkiety w klasach, centralne ogrzewanie, wyasfaltował boisko szkolne. Doposażono klasy zamieniając je jednocześnie na gabinety przedmiotowe, udało się wygospodarować pomieszczenia na pokój nauczycielski i bibliotekę szkolną, a jedna z sal została przystosowana do potrzeb sali gimnastycznej. Uczniowie zaczerskiej szkoły poszczycić się mogli sporymi osiągnięciami sportowymi i naukowymi: zdobywali czołowe miejsca w biegach przełajowych na szczeblu wojewódzkim, uczestniczyli również w olimpiadach przedmiotowych. Uczennica Teresa Drzał zakwalifikowała się do pierwszej dziesiątki w wojewódzkim konkursie geograficznym, a Lucjan Przybyło zajął pierwsze miejsce w mistrzostwach makroregionu w biegach przełajowych.

W roku 1984 w 14 oddziałach szkolnych uczyło się 286 dzieci, a w roku 1985 szkoła zatrudniała 18 pedagogów. W roku 1989 w szkole uczyło się już 359 uczniów, pracowało 21 pedagogów, którzy poszczycić się mogli sporymi osiągnięciami: uczniowie Wojciech Rząsa i Leszek Migut zdobyli bowiem II miejsca na szczeblu wojewódzkim odpowiednio z j. polskiego i geografii. W tym samym roku na fali przemian ustrojowych postanowiono przywrócić szkole dawną nazwę, bez imienia Bolesława Bieruta. Fakt ten miał miejsce 2 czerwca 1989 roku. Rok później , w czerwcu 1990, na emeryturę odszedł Zdzisław Jakima. O stanowisko dyrektora szkoły ubiegali się mgr Stanisław Kot i mgr Maria Deptuch, która ostatecznie została dyrektorem zaczerskiej szkoły. W roku 1990/91 do szkoły uczęszczało 395 dzieci. Dzięki nauczycielowi wychowania fizycznego Janowi Przygórzewskiemu, który pomimo fatalnych warunków lokalowych umiał zachęcić dzieci do uprawiania sportu, szkoła w Zaczerniu znów szczycić się mogła znacznymi osiągnięciami w tej dziedzinie, ponadto prężnie działał teatrzyk szkolny prowadzony w młodszych klasach przez mgr Helenę Bała. Teatrzyk ten z powodzeniem występował w WDK w Rzeszowie i na wojewódzkim przeglądzie form teatralnych w Strzyżowie. Ponadto przy dużym wsparciu (także finansowym) rodaka, a obecnie doktora Politechniki Wrocławskiej Kazimierza Bieńka powstało szkolne koło szachowe, rok później po zatrudnieniu w szkole nowego wuefisty - mgra Waldemara Szymańskiego, absolwenta warszawskiej AWF, utworzono również szkolne koło sportowe.

Zmiany ustrojowe, które dotknęły całe społeczeństwo nie ominęły i zaczerskiej oświaty. Szkoła zaczęła borykać się z problemami finansowymi, większość zajęć pozalekcyjnych odbywała się tylko dzięki dobrej woli prowadzących. Palącym problemem stało się polepszenie wyposażenia pracowni w sprzęt audio potrzeby do prowadzenia zajęć. Największy zaś problem stanowiło maksymalne przepełnienie budynku szkolnego i jego fatalny stan techniczny, dlatego też rozpoczęto starania o budowę nowej szkoły w Zaczerniu. Na czele Społecznego Komitetu Budowy Szkoły stanął P. Marian Bartnik - przewodniczący Komitetu Rodzicielskiego. W tym miejscu powiedzieć można , że historia lubi się powtarzać, bo budowę nowej szkoły rozpoczęto, jak przed wiekami, na gruncie parafialnym przekazanym dzięki życzliwości biskupa Kazimierza Górnego i miejscowego proboszcza Władysława Janowskiego.

Rozpoczęte w 1994 prace przy budowie nowej szkoły zakończono już w jesieni 1996. Uroczyste otwarcie nastąpiło 10 listopada 1996. Uroczystość rozpoczęła się Mszą św., której przewodniczył ks. biskup Edward Białogłowski. Przecięcia wstęgi dokonali wójt - mgr inż. Jan Tomaka i wojewoda rzeszowski - dr Kazimierz Surowiec miejscowy rodak i absolwent szkoły zaczerskiej. Obecni na otwarciu dziennikarze "Nowin" tak przedstawili swe wrażenia: " Stojący w szczerym polu nowoczesny budynek zaczerskiej podstawówki robi wrażenie. Zaprojektowany inaczej niż podobne mu obiekty, wykonany przez Komunalne Przedsiębiorstwo Remontowo - Budowlane w Rzeszowie w ciągu około 24 miesięcy, zachwyca swoim widokiem. Jasne przestronne sale, ciekawa architektura wnętrz - to pierwsze wrażenie po obejrzeniu nowej szkoły w Zaczerniu ".

W prezencie od Wojewody szkoła otrzymała komputer, który zasilił składającą się z 5 urządzeń pracownię informatyczną i książki z prywatnej biblioteki. Naukę w 15 nowych salach szkolnych i 4 przedszkolnych rozpoczęto w listopadzie 1996 roku. W pomieszczeniach nowej szkoły swą siedzibę znalazło również przedszkole przeniesione ze znajdującego się obok browaru dawnego budynku zaczerskiego dworu. Szkolne sale przystosowane zostały do potrzeb gabinetów przedmiotowych, swe zamiłowania i zdolności sportowe uczniowie rozwijać mogli w sąsiadującym ze szkołą nowym budynku sali gimnastycznej. Projektując szkołę pomyślano również o zapleczu kuchennym i stołówce oraz bibliotece Przeniesienie przedszkola spowodowało zmianę nazwy szkoły. W roku szkolnym 1997/98 utworzony został Zespół Szkół w Zaczerniu. W wyniku przeprowadzonego konkursu zmienił się dyrektor szkoły. Został nim mgr inż. Wojciech Nabożny, zaś zastępcą mgr Bożena Kozłowska. Dzięki pracy włożonej przez uczniów i nauczycieli wychowania fizycznego szkoła zajęła pierwsze miejsce w Wojewódzkim Konkursie Szkolnych Klubów Sportowych, duże sukcesy odnieśli również członkowie aktywnie współpracującej ze szkołą Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej.

26 maja 1999 roku Zespół Szkół w Zaczerniu otrzymał imię Armii Krajowej, dołączając tym samym do rodziny szkół noszących to imię, zaś pierwszego września rozpoczął się nowy rok szkolny, rok szczególny ze względu na zmiany wynikające z reformy oświaty. Zespół Szkół poszerzył się o trzy oddziały gimnazjum. Dwa z nich znalazły swą siedzibę w budynku dotychczasowej szkoły podstawowej, zaś oddział "c" w obiekcie szkolnym w Nowej Wsi . Nowy rok szkolny rozpoczęło 349 uczniów w SP, 72 uczniów w gimnazjum (w tym 27 w oddziale "c") oraz 85 przedszkolaków. Pracę w szkole podjęło 45 nauczycieli i 11 pracowników obsługi. W ciągu roku szkolnego odbyło się już tradycyjnie wiele imprez o charakterze nie tylko szkolnym, ale też lokalnym: pasowanie na ucznia, uroczystość patriotyczna z okazji Święta Niepodległości połączona z nadaniem Sztandaru, wspólna wigilia, Dzień Seniora organizowany razem z Parafialnym Zespołem Caritas, uroczysty Dzień Matki. Ponadto uczniowie Zespołu Szkół zaznaczyli swą obecność w Wojewódzkim Konkursie "2000 lat chrześcijaństwa" (II i III miejsce), zajęli I miejsce w Podkarpackim Konkursie Audycji Redakcji Gimnazjalnych. W roku szkolnym 2000/2001 do tych akcji dołączyła także sprzedaż stroików świątecznych z przeznaczeniem dla Domu Pomocy Społecznej w Łące, oraz akcja "Góra grosza". Uczniowie i nauczyciele Zespołu Szkół wzięli również udział w wielu konkursach o zasięgu nawet ogólnopolskim. Mgr Zenobia Twardzik otrzymała medal KEN w związku z realizacją programu "Czysta Wisła", uczniowie klas II gimnazjum zdobyli wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie wiedzy o Armii Krajowej, a uczennica klasy V zajęła II miejsce w Ogólnopolskim Konkursie Plastycznym "Z Prymasem Tysiąclecia w Trzecie Tysiąclecie". Duże sukcesy osiągnięto również w sporcie. Uczniowie Zespołu Szkół zajmowali czołowe miejsca w wojewódzkich rozgrywkach w unihokeju i lekkiej atletyce.

W chwili obecnej w Zespole Szkół w Zaczerniu uczy się 392 uczniów w tym 127 w gimnazjum. Oprócz normalnych zajęć szkolnych uczniowie mogą rozwijać swe zamiłowania w kołach zainteresowań: LOP, informatycznym, plastycznym, matematycznym, na zajęciach SKS, w sekcji redakcji gazetki szkolnej oraz SKKT. Ponadto w związku z uruchomieniem krytej pływalni w Nowej Wsi wprowadzona została dodatkowa godzina zajęć na basenie połączonych z nauka pływania. W placówce funkcjonuje świetlica szkolna i środowiskowa świetlica socjoterapeutyczna. Szkoła zatrudnia 24 pedagogów na pełnym etacie i 11 w niepełnym wymiarze godzin. Wszyscy oni mają wykształcenie wyższe i tytuły magisterskie.

Liczba uczniów wzrasta z powodu rozwoju wsi, ponadto po reformie szkolnictwa i powstaniu szkoły gimnazjalnej nauka wydłużyła się o rok.. Na potrzeby szkoły wygospodarowano pomieszczenia w suterenach i zaplecza sal lekcyjnych, okazało się bowiem, że postawiony przed kilku laty budynek znów nie jest w stanie zapewnić pełnego komfortu. Planów dotyczących poprawy warunków nauczania jest bardzo wiele, ale co z nich wyniknie pokaże czas.